Өнгөрсөн олон жилийн туршлагаас харахад хамгийн их маргаан дагуулсан, хамгийн их зөрчигдсөн заалтууд “Монгол улсын төрийн байгуулал” гэсэн бүлэгт бий. Иймээс сонирхуулах үүднээс энэ удаа 18 жилийн өмнө бичиж УИХ-д өргөн барьсан Үндсэн хуулийн төслийн Гуравдугаар бүлгийг сонирхсон нэгэнд нь толилуулж байна.

“Авилгыг өнөөдрөөс цэглэнэ” гэж шинэ Ерөнхийлөгч амаллаа. Энэ ч хэцүү дээ. Тэр дундаа нийгмээрээ авилгад идэгдэж, энэ нь амьдрах арга нь болчихсон газар тийм хялбар цэглэгдэх юм болов уу?

Бид заримдаа орчуулгаар биш ч, үндсэн монгол нэршлүүдийг хооронд нь хольж ойлголт ухагдахууны төөрөгдөл бий болгодог. Хэрээ, турлиах, алагтуу гурвыг, боршувуу, болжмор, бялзуухай гурвыг хооронд нь ялгалгүй дуртайгаараа нэрлэнэ. Үнэндээ шал өөр шуувууд. Үүнтэй адил хөх ба цэнхэр, бор ба хүрэн, бөөрөнхий ба дугуй...? Харьцаа, харилцаа гэсэн шал өөр утгатай үгийг холиод “бэлгийн харьцаа” гэхээр эрхтнээ өөр нэгнийхтэй харьцуулж хэмжээд байгаа юм шиг? Үндэстний гэдгийг ч “үндэсний” гээд бараг дасчих шив дээ. Ганцхан Нэгдсэн үндэстний байгууллагын нэр л зөвөөрөө үлдэж. “Аугаа” гэдэг нь хүчирхэг, гарамгай, уужим, өгөөмөр, гэрэлт, эрчимт гэсэн утгатай, герег гаралтай үг. “Агуу” гэдэг бол том хөндий нүх, эндээс агуй, агуулах гэдэг үгс үүсчээ.

Хүмүүний эрх гэдэг нь дураараа дургиж дунд чөмгөөрөө жиргэнэ гэсэн үг биш. Хүмүүний эрхээр хангагдсан чөлөөт нийгэмд хүн хуулийн хүрээнд юу дуртайгаа хийж болох авч энэ дур нь бусдын эрхийг хөндөхгүй байхаар хязгаарлагддаг. Вакцинжуулалтад хамаарагдахгүй байхын уриалах, өдөөн хатгах нь олон мянган хүний хүмүүний эрхэд халдаж буй хэрэг. Чухам чингүүлэхгүй байхын тулд л төр оршин буй билээ. Хөл хорио тогтоож буй нь ч төрийн албадлага, энэ нь нийгмийн сайн сайхны тулд авч буй арга хэмжээ болохоос хүмүүний эрхэнд халдаад байгаа явдал биш.

Сая хэвлэгдэж гарсан МОНГОЛ ТҮҮХ-ийн дөрөв дахь хэвлэлийн хэсгээс сонирхуулж байна. 1300 орчим хуудастай, 2000 орчим эшлэлтэй, зуу гаруй зураг чимэглэлтэй, хоёр боть бүтээл.

Ойрд зурагтаар нэгэн суртчилгаа маш олон давтагдаж гарах боллоо.