Шатахууны хамаарал биднийг үнэхээр туйлдуулж байна. Ийм балчигт унаснаа монголчууд бид хөндлөн гулд найрлан давхицгааж, хөлчүү цэнгэлд умбаж явж ирээд одоо л мэдэрч байна уу гэлтэй харагдана.

Арван дөрөв хоног хараад, аргаа барахдаа төв талбайдаа гаран жагсаж эхэллээ. Ард түмэн амьдралаа л ярьцгааж байна. Ардын намын зодооноос залхаж буйгаа илэрхийлцгээж байна.

Манай улсыг шатахууны нийлүүлэлтээрээ бүрэн эрхшээж байдаг хойд хөршид дайн эхлэхэд л байдал хэцүүднэ гэдгийг мэдэж байсан гэж өнөөдөр хүн бүр л хэлж, халаглаж сууна. Тэгж яривал тэр үед Орос гэж хэн билээ, Украины дайн бидэнд ямар хамаатай билээ гэсэн шиг л хол хөндий байцгаасан. Гэхдээ л шатахууны гацаанаас үүдэж бидэнд том асуудал үүсэх вий гэсэн болгоомжлол ухаантай хүн бүрийн цээжинд байсан нь бас үнэн.

Энэхүү түгшүүр “Хэрэв Украиныг дэмжчихвэл Орос шатахуунаараа боочих болов уу, яадаг бол...” гэж хүн бүр эмээн хэлэлцэж байснаас бэлхнээ харагддаг. Жишээ нь , “Алтан тариа” компани үйлдвэрийнхээ байрны орой дээр Украины далбаа өргөж дайныг эсэргүүцэж буйгаа илэрхийлэхэд манай цагдаа нар ямар хурдтай гүйж очин сандралдаж байсныг санахад л хангалттай. Бид дотуураа бүгд л Орос шатахуунаа өгөхөө байчихвал яах вэ гэсэн айдаст автсаны тод шинж энэ байв.

Одоо тэгвэл бидний айгаад байсан тэр зүйл амьдрал дээр биелэлээ олоод таг гацаанд оруулчихлаа. Украины дроны цохилтод өртсөн Оросын нефть боловсруулах үйлдвэрүүд хүнд байдалд орж, өгье гэсэн ч өөрсдөө шатахууны хомсдолтой нүүр тулж байна.

Тэд хөөрхий Монголын хэдэн навсгар малчид нь мотоциклдоо хийх бензингүй явгарчихна гэж өрөвдсөндөө, эсвэл "Prius" хөлөглөсөн ард түмнийг минь хайрласандаа балга бензин өгөөд байгаа юм биш. Ердөө л өөрсдөд нь багахан доллар тогтмол орж ирдэг найдвартай суваг нь учраас л бидэнд зарж байгаа хэрэг.

Энгийнээр, бүр маш ойлгомжтой хар үгээр тайлбарлахад л ийм юм. Энэ маягаар орж ирж байгаа балга шатахуун нь бага учраас л манайх хомсдолд орж байна.

Үнэндээ хорвоод ганцхан Орос орон байгаа юм шиг л манай эрх баригчид аашилцгаах юм. Дэлхийд ганц Орос л шатахуун үйлдвэрлэдэг юм биш шүү дээ. Адилхан л олсон жаахан доллароороо авч байгаа юм чинь байгаа газраас нь авах гэрээ хэлцэл хийж чадаагүй учраас л энэ Төрийн арчаагүй дорой байдал нь илэрч байгаа юм. Өгөх гээд ч байхгүй газар руу дахин дахин хормой хошуугаа дэвсэж очоод байхаар, өөр байгаа газраас нь авах гэрээ хийх хэрэгтэй байв. Энэ тал дээр яралзтал ажиллачих сайд даанч алга. Гэвч өнөөдөр өнгөрснийг ярьж харамсах цаг бидэнд алга байна. Одоо өвлөөс урьтаж хурдан өөр газруудтай гэрээгээ хий. Хятадаас 50 хувийг нь ав. Үлдсэн 50 хувийг хойдууд өгч чадвал авна биз. Тэд өгч чадахгүй бол Казахстан зэрэг орнуудаас авах гэрээгээ түргэн байгуулмаар байна. Өөрсдөө хүнд нөхцөлд байгаа улсын аман мэхэнд унаж, хагас жил навсганалдчихаад одоо ард иргэдийнхээ өмнө ичгүүрээ барж байгаагаа ер нь мэдэж байна уу. Бид л тэнэгээрээ оросуудын хэлдгээр “Бухал сахисан нохой” шиг байдалд орчихоод цаг алдаад байна шүү дээ.

Манай улс шатахууны импортын санхүүжилтдээ жил бүр 2.1 тэрбум гаруй ам.доллар зарцуулж байна. Энэ их валютыг гадагш нь урсгаж байж авдаг шатахуун маань дэндүү бага учраас л бид өнөөдөр ШТС-ууд дээрээ урт дараалалд зогсон хэрэлдэж, улсаараа энэ сэдвээр уралцаж байна.

Уг нь манай улс сард дунджаар 270 мянга гаруй тонн шатахуун импортолдог бөгөөд үүний 95-97 хувийг ганцхан ОХУ-ын "Роснефть" болон бусад компаниудаас авдаг. Олон улсын геополитикийн хямралаас үүдэж үнэ жаахан өөрчлөгдөхөд л манай улсад өргөн хэрэглээний стандарт АИ-92 автобензиний үнэ литр тутамд 3,040 төгрөгт хүрч байх жишээтэй. Импортын зохицуулалт муу хийгдсэн евро стандартын шатахууны үнэ долоо хоногийн дотор нэмэгдэж, 4,980 төгрөг даван иргэдийн бор амьдралыг хэвтүүлээд авлаа. Үнэхээр туйлдуулж байна, биднийг.

Энэ бүх хомсдол ердөө л гадаад хүчин зүйлээс болсон уу гэвэл үгүй. Ард нь манай Засгийн газрын бодлогын асар том алдаа, арчаагүй байдал оршиж байгаа юм. Үнэ хөөрөгдөхгүй гэж зах зээлийн хуулийн эсрэг захиргаадалтын аргаар үнийг хүчээр барих гэж оролдсон нь ШТС-уудыг дампууруулж, нөөц бүрдүүлэх сонирхолгүй болгочихсон. Дээр нь урд хөршөөс болон бусад улсаас шатахуун авах төмөр замын цариг, логистик, цистерн вагоны гацааг олон жил ярьсан ч өнөөдрийг хүртэл шийдэж чадаагүй. Гэтэл бодит байдал дээр манайхтай төстэй хүнд нөхцөлд орж байсан дэлхийн орнууд энэ асуудлыг арай өөр ухаалаг бодлогоор шийдэж чадсан байдаг.

Филиппин, Тайланд болон Азийн орнуудын жишээ бэлхэнээ бий. Ойрхи Дорнодын мөргөлдөөнөөс үүдэж Ормузын хоолой хаагдахад Азийн импортлогч орнууд түүхэн том цохилтонд орсон. Тэд үнийг хүчээр барьж, ШТС-уудаа хаалгахын оронд "Стратегийн нөөцийн уян хатан зохицуулалт" хийн, импортын татвараа тэглэж, шатахууны стандартуудаа түр хугацаанд уян хатан болгон өөрчилсөн. Жишээ нь, Филиппин түр хугацаанд Евро II стандарт руу шилжиж, Тайланд экспортоо бүрэн зогсоож дотоодоо хамгаалсан. Тэд хувийн хэвшлийнхээ импорт хийх бүх сувгийг төрийн оролцоогүйгээр чөлөөлж өгснөөр улс орноо ядрааж сульдаахгүйгээр хямралыг давсан.

Европын холбоо ба Германы жишээг мөн бүгд мэднэ. Оросын байгалийн хийнээс бараг 100 хувь хамааралтай байсан Герман улс Оросыг хориг тавихад манайх шиг "одоо яана аа" гэлцэн бажга авч, улс орноо шооконд оруулаагүй. Тэд "Бухал сахисан нохой" шиг цаг алдалгүй, хэдхэн сарын дотор шингэрүүлсэн байгалийн хий (LNG) хүлээн авах аварга терминалуудыг барьж, Норвеги, Катар, АНУ-аас хий импортлон, хоолой шахсан хамаарлаасаа бүрэн салж чадсан. Төр нь зоригтой шийдвэр гаргаж, дэд бүтцээ яралзтал барьж чаддагийн тод жишээ энэ.

Манай эрх баригчид шиг өдөр хоногийг аргацааж, Оросын амлалтад хууртан, үнэ хаах тушаал гаргаж суусангүй. Ухаалаг улс орнууд ингэж ажиллаж байна. Харин бид...

Сүүлдээ Ерөнхий сайд нь “Манай Даймаа үхтлээ гүйж байхад та нар ойлгосонгүй” гээд тунирхаж ч байх шиг. Даймаа гэдэг нь Аж үйлдвэр, эрдэс баялгийн сайд нь юм. Олон нийт түүнийг огцорч ажлаа өгөхийг шаардаж байгаа. Мөн парламент доторх сөрөг хүчин ч шаардаж байна. Гэвч манай Даймаа сайд Ерөнхий сайдаараа ард иргэдийг загнуулчихаад, ард нь ороод сууж байгаа. Хувийн хэвшил рүү дайрч давшлахаас өөр арга түүнд үлдсэнгүй. Уг нь нефт импортын зах зээлд эргэлддэг өдий төдий их наяд төгрөг энэ хүний мэдэлд шилжсэн гэдгийг парламентын гишүүд нь ч анхааруулж байгаа. Гэвч тэр гацаад таг суучихлаа. Ерөнхий сайд түүнийг “Танхимынхандаа царай нь ч харагдахгүй болтол бензиний араас гүйж байгаа” гээд биднийг загнаж байна. Даймаагийн царайг харах хүсэл бидэнд алга. Бид сайн гүйцэтгэгч, сортоотойхон ажиллах сайд хайж байна гэдгийг даанч ойлгохгүй юм даа.

Бид яг бухал сахисан нохой шиг...

Сэтгэгдэл (0)