Хүний амьдралд зарим хүн зүгээр л зөрөөд өнгөрдөг.

Нэгэн цагт нэрийг нь мэддэг байснаа, дараа нь зарим нь мартагдана. Өдөр бүр хардаг хүн, хамт тоглодог хүүхэд, нэг ангид суудаг нөхөр ердөө л амьдралын жирийн нэг хэсэг мэт санагдана.

Гэтэл цаг хугацаа бидэнд өөр нэгэн үнэнийг заадаг.

Цицерон хүний амьдралын утгыг зөвхөн хэдэн жил амьдарснаар хэмждэггүй тухай, хүний үлдээсэн нэр, үйл хэрэг, ой санамжийн тухай эргэцүүлдэг. Эртний Ромын тэр ухаан өнөөдөр ч гайхалтай ойр сонсогдоно.

Хүний амьдралын урт нь он жилээрээ бус, бусдын дотор үлдээсэн мөрөөрөө хэмжигддэг байж болох юм.

Он жилүүд өнгөрч, амьдралынхаа нэгэн үл үзэгдэх уулын оройд гарч, эргээд доош харахад сая л тэр жирийн нэг хүн бүхэл бүтэн нэгэн цаг үеийн чинь нүүр царай байсныг мэддэг.

Манай 23-ын ангийн Цэцэн тийм хүн байжээ.

Зургийн тайлбар: Мой Друг Мэргэний Цэцэн

Миний дотны анд. Бид нэгдүгээр ангиасаа найзууд. Хоёулаа их өндөр.

Багаасаа түүхийн ном их уншдаг байсан би түүнийг Германд төрсөн гэдгээр нь Отто фон Цэцкэ гэж нэрлэнэ. Манай ангийнхан ч удалгүй ингэж дууддаг болов.

Бид “Ган дуулга” гэдэг цэрэгжсэн байгууллага байгуулж тоглодог байлаа.

Өнөөдөр бодоход тэр тоглоом хүртэл бидний хүүхэд насны байгуулсан жижигхэн улс байжээ.

Хүүхэд нас өөрөө ертөнц.

Тэгээд өөрсдөө байгуулсан тэр ертөнцдөө хязгааргүй итгэдэг.

Бидний шилжилтийн нас Шаргаморьтын зуслангийн ногоон зүлэг, ойн саруул агаар дунд өнгөрчээ.

Тэнд Цэцэний өвөө Ширбазар гуай байлаа. Хөвсгөлийн Хотгойд хүн. Ардчилсан Германд насаараа худалдааны төлөөлөгч хийсэн нэгэн.

Манай аавын багшилдаг байсан УБДС-ийн зуслангийн яг урд, замын хажууханд сумын клуб шиг аварга том урт модон байшин бий.

Нүхтийн зусланд барьсан бөгөөд хожмоо Шаргаморьтод нүүлгэн авчиржээ. Цэцэн тэр байшингийн жижигхэн тусдаа өрөөнд, Обломовын хүүхэд нас шиг, өөрийнхөө дотоод ертөнцөд чимээгүйхэн амьдардагсан.

Өвөө нь харин түүнээс огт өөр.

Өдөржин хөдөлгөөнтэй.

Ногоо тарина.

Хуучин байшингийнхаа энд тэндхийг янзална.

Алх хангинана.

Хөрөө шаржигнана.

Мод хөрөөднө.

Хадаас хадна.

Хөлс нь духнаас нь урсана.

Өндөр.

Бор.

Хянган хамартай.

Том давхраатай нүдтэй.

Урт буурал үстэй.

Надад ДЕФА киностудийн хуучны киноноос гарч ирсэн индиан шиг санагддаг байлаа.

Тэр аварга урт модон байшин, хөдөлгөөн эрч дүүрэн тэр өвөө миний төсөөлөлд эртний Их Монголын ямар нэгэн мартагдсан язгууртны сүр сүлд, суу язгуур гэж бодогдоно.

Heart of Ancient Mongolia.

Махмены Шижир, Раднаагийн Тулга, Далантайн Халиун гээд манай ангийн, манай байрны хүүхдүүд зусланд гарна.

Бид хөл бөмбөг тоглоно.

40 мянга, 23-ын урд, Хүнсний 20-р байрны хүүхдүүдийн дунд бөмбөг өшиглөж өссөн бид хэд нэг талд гарахаар зуслангийн бусад хүүхдүүдийг бараг төвөггүй хожно.

Тэгээд тэд намайг:

— Аргентина! Аргентина! —

гэж хашгирна.

Алс холын Аргентины багаар Монголын жаалууд жигүүрлэж байжээ.

Хүүхэд нас гэдэг ердөө л ийм байж.

Хөнгөн.

Эрч хүчтэй.

Гуниггүй.

Хамгийн гайхамшигтай нь бид тэр үед аз жаргалтай байснаа мэддэггүй байжээ.

Аз жаргал гэдэг тухайн мөчид нэргүй байдаг.

Хүн түүнийг өнгөрсний дараа л нэрлэдэг.

Хэн ч:

“Энэ мөч хэзээ нэгэн цагт дурсамж болно”

гэж боддоггүй.

Бид зүгээр л амьдарч байлаа.

Баяр хөөр, гуниг хоёрын ээлжээр.

Хүүхэд, залуу насны үл мэдэгдэх хөгжмөөр.

Цэцэн ч тэнд байсан.

Олон хүүхэдтэй хамаагүй нийлчихдэггүй. Өөрийн бодолтой. Нэг их юманд санаа зовдоггүй мэт атлаа юм бүхнийг анзаардаг. Хэнэггүй юм шиг атлаа хянамгай.

Тэр зангийнх нь утгыг би тэр үед ойлгодоггүй байж.

Мань эр бага зэрэг аймхай болоод тэр биз гэж хааяа хэн нэгэнтэй гар зөрүүлчихдэг би бээр болно.

Бид арван дөрөвтэй байлаа. Арван дөрөв гэдэг хүний амьдралын хамгийн нууцлаг насны нэг юм болов уу.

Хүүхэд хэвээрээ атлаа өөрийгөө том болсон гэж бодно.

Хайр гэж юу болохыг мэдэхгүй мөртлөө хэн нэгнийг үүрд хайрлаж чадна гэж итгэнэ.

Анхны шохоорхол.

Магадгүй дурлал.

Магадгүй хайр.

Магадгүй хамгийн зөв сонголт.

Аливаа хүний амьдралд ганцхан удаа тохиодог ариун цагаан нас.

Орцны гитар.

Дуу.

Болзоо.

Зодоон.

Эвлэрэл.

Ном солилцож унших.

Сагс, волейбол, теннис тоглох.

Кино, концерт үзэх.

Ялла.

Леонтьев.

Журбин.

Лещенко.

Польш, Чех, Германы дуучид.

Жүжигчид.

Олон улсын цирк.

ДСНК.

Ленин клубын дискотек.

Пянз, кассетаар сонсоноо: Smokie.

ABBA.

Beatles.

Pink Floyd.

Монголын радио, ТВ-гээр: Инээмсэглэл чуулга.

“Зүрхний үг”. Гайхамшиг!

Дуурь, бүжгийн театр.

Оюун, Батсайханы Одетта, Зигфрид.

Драмын театр.

Гомбосүрэн гуай — Отелло.

Сувд эгч — Дездемона.

Эрдэмтэн зохиолч, найруулагч Оюун гуай.

Манай Раднаагийн Тулгаа, нагац дүү нь намайг “Оюун мам” гэж дуудаж бай гэж тоглоно.

Богд хааны музей.

Занабазарын бүтээсэн бурхад.

С.Эрдэнэ, Ч.Лодойдамба, Явуухулангийн зохиол, номууд.

Бидний соёлын өгөгдөл баян байсан!

Лодойдамбын ертөнцөд хүний хувь заяа зөвхөн нэг хүний түүх биш, бүхэл бүтэн нийгэм, цаг үеийн хөрсөн дээр ургадаг.

Явуухулангийн шүлгүүдэд эх орон гэдэг газрын зураг бус, хүний дотор авч явдаг орон зай болон хувирдаг.

Тэгэхээр бидний хүүхэд нас ч бас зүгээр нэг өнгөрсөн он жил биш байжээ.

Тэр бол бидний дотор үлдсэн Монголын мөнх хөх тэнгэртэй, хамгийн аварга Амар мөрөн, алдарт Алтай уулс, Сибирийн ой тайга, Байгаль нуур далай, их тал, агуу алтан говь, дэлгэр хангай хосолсон Төв Азийн хамгийн уудам нутаг…

23-р дунд сургуулиа төгсөхөд бид бараг ангиараа шахуу Москвад суралцахаар ирсэн байв.

Цэцэн ч Москвад!

Москвагийн оюутан амьдралд хамт алхаж,

Монголдоо ирээд ч хамт алхаж гишгэж байв. Тэгээд цаг хугацаа өөрөө нэгэн түүхэн хаалгаар орж ирэв.

Перестройка.

1985 он.

Өөрчлөлт.

Glasnost.

Бид арван есөн настай.

Тэгээд мэдээж — 1991.

Ардчилсан хувьсгал.

Зах зээл.

Түүхийн номын хуудсыг хэн нэгэн гэнэт салхиар эргүүлж байгаа мэт байлаа.

Бид өөрсдөө ч өөрчлөгдөв.

Улс орон өөрчлөгдөв.

Хот өөрчлөгдөв.

Бидний таньдаг гудамжууд хүртэл өөр нэртэй болсон мэт.

Тэгээд амьдрал биднийг нэг нэгээр нь өөр өөр зүг рүү аваад явчихав.

Би гэр бүлээрээ Америк руу явлаа.

Бусдын адил бус.

Өөрийн зорилго, өөрийн бодлоор.

Он жилүүд агшин зуур юм шиг урсав.

Хааяа утсаар ярилцана.

Тэр хооронд улс орон өөрчлөгдөнө.

Хүмүүсийн амьдрал өөрчлөгдөнө.

Бидний нүүр царай хүртэл өөрчлөгдөнө.

Харин бидний дурсамж, санамжид бид арван дөрвөн настай хүүхэд хэвээрээ.

Тэнд бидний өнгөрсөн, одоо цагийн зэрэгцээ оршдог.

Далай ламын сургаалд бидний зууралддаг зүйлсийн мөнх бус чанар байнга сануулга болдог.

Өөрчлөлт бол амьдралын алдаа биш. Өөрчлөлт өөрөө амьдралын шинж.

Тиймээс хүн өнгөрснийг барьж үлдэх гэж оролдох тусам зовлонгоо барьж байдаг ч байж мэднэ.

Гэвч дурсамж бол өөр.

Дурсамж өнгөрснийг барьж авдаггүй. Түүнийг утга болгон хувиргадаг.

Магадгүй энэ л хүний оюун ухааны хамгийн гайхамшигтай чадвар.

Гэвч цаг хугацаа явсаар.

2007 он.

Санжаа Баяр, ах нь, нагац нь Монгол Улсын Ерөнхий сайд болжээ.

Цэцэнг багад нь тэвэрчихээд зогсож байгаа зураг нь хаа сайгүй харагдана.

Бид дөнгөж л дөч гарч байлаа.

Америкийн юм бүхэн надад сонин.

Яг л Matrix кино шиг.

Оньсого.

Харин Монголд Их Тэнгэрт жаалдаг Ерөнхий сайд ахтай Цэцэн маань 40 мянгаасаа холдон, хашаан дахь гэрт орж амьдрах болжээ.

Амьдралын тухай бидний төсөөлдөг бүх шугам дахиад өөрчлөгдөв.

Удалгүй дүү Сэргэлэнгээс нь сонсов.

Элэгний цирроз.

Элэг солиулах хэмжээнд хүрсэн гэнэ.

Тэгээд удалгүй…

Цэцэн энэ үдлээд гарах Замбуутивийг, хүний хорвоог орхижээ.

Би итгэж чадсангүй.

Саяхан л цэл залуухан байсан хүн.

Волейболын мастер.

Улсын шигшээ багийн тоглогч.

Бие нь хөдөлгөөн.

Амьдрал нь эрч хүч.

Тэгсэн атлаа хүний амьдрал гэдэг ямар хэврэг юм бэ.

Хүний мөнх бус гэдэг үг номын хуудсан дээр байхдаа философи байдаг.

Харин дотны хүний нэрийн өмнө тавигдахад тэр үг философи байхаа больж, хувь хүний намтар болдог.

Толстой хүний амьдралын утга учрыг энгийн амьдрал, хайр, бусдын төлөө оршихуйтай холбон эргэцүүлдэг.

Магадгүй хүний үлдээдэг хамгийн том зүйл нь өөрийнх нь нэр биш байх.

Харин бусдын амьдралд өгсөн гэрэл нь юм болов уу.

Марк Твен цаг хугацааны тухай хошигнон бичдэг байсан ч түүний бүтээлүүдийн цаана нэг гүн үнэн бий:

Хүн амьдралынхаа төгсгөлийг мэдэхгүй учраас л амьдралаа хязгааргүй мэт төсөөлдөг.

Бид ч тийм байлаа.

Цэцэн бид хоёр дахиад олон жил уулзана гэж бодсон.

Дахиад нэг удаа хамт сууж инээнэ гэж бодсон.

Дахиад нэг удаа:

“Чи санаж байна уу?” гэж асууна гэж бодсон.

Гэвч зарим асуултын хариуг амьдрал биднээс түрүүлж авчихдаг.

Чеховын ертөнцөд хүний амьдралын хамгийн гунигтай зүйлс ихэвчлэн сүртэйгээр биш, чимээгүйхэн тохиолддог.

Хэлж амжаагүй үг.

Хүний хувь заяа заримдаа тийм энгийн байдаг.

Жек Лондоны баатруудын адил хүн байгаль, хувь заяа, өөрийнхөө хязгаартай нүүр тулдаг.

Тэгээд амьд үлдэх гэдэг зөвхөн биеийн тухай асуудал биш гэдгийг ойлгоно.

Хүн өөрийнхөө дараа юу үлдээх вэ?

Нэгэн хүний дурсамжид үлдсэн дүр үү?

Нэгэн үеийн түүх үү?

Эсвэл зүгээр л хэн нэгний санаанд гэнэт орж ирэх инээмсэглэл үү?

Борхес ийм асуултын өмнө ирэхэд цаг хугацааг шулуун зам биш, төгсгөлгүй лабиринт мэт хардаг.

Миний хувьд тэр лабиринтын нэг хаалга Шаргаморьтын зусланд байдаг.

Би тэр хаалгыг хааяа нээдэг.

Тэгээд би Цэцэнтэй дахин уулздаг.

Тэр арван дөрөвтэй.

Би ч арван дөрөвтэй.

Өвөө Ширбазар гуай алх барьсан, байшингаа засаж янзалсан хэвээр.

Хөрөө шаржигнасан хэвээр.

Модон байшин хэвээр.

Ногоон зүлэг хэвээр.

Хүүхдүүд бөмбөг хөөнө.

Тэгээд хаа нэгтээгээс:

— Аргентина! Аргентина! —

гэж хэн нэгэн цовоо сэргэлэн хоолойгоор дуудна.

Тэр мөчид би Борхесийн лабиринтад хүний дотоод ертөнцтэй нийлдэг шиг, бидний хүүхэд нас ч Монголын тэр зунтайгаа нэг мэт болдог.

Дурсамж гэдэг өнгөрсөн рүүгээ буцах зам биш.

Өнгөрснийг өнөөдөртөө дахин төрүүлэх арга юм.

Цэцэн одоо ч тэнд байна.

Өөрийнхөөрөө.

Чимээгүй.

Их л томоотой.

Хэнэггүй мэт.

Гэвч бүхнийг анзаарсан хэвээрээ.

Үл ялиг инээмсэглэнэ.

Би түүнээс:

— Чи яагаад энд байгаа юм бэ? —

гэж асуухгүй.

Учир нь хүүхэд насанд ийм асуулт байдаггүй.

Тэнд мөнх бусын тухай боддоггүй.

Тэнд цаг хугацаа гэж байдаггүй.

Тэнд хүн ирээдүйгээ мэддэггүй.

Тиймээс л хүүхэд нас магадгүй хүний амьдралын хамгийн жинхэнэ хэлбэр байсан байх.

Явуухулангийн шүлэгт салхи, тал нутаг, алсад одох зам хүртэл хүний дотоод ертөнцтэй нийлдэг шиг, бидний хүүхэд нас ч Монголын тэр зунтайгаа салшгүй нийлчихжээ.

Бидний амьдралын нэг хэсэг газар нутаг болж үлддэг.

Нэг хэсэг нь дуу болж үлддэг.

Нэг хэсэг нь хүний нэр болж үлддэг.

Цэцэн бол миний хувьд тийм нэр.

Он жилүүд өнгөрнө.

Байшин нурна.

Шинэ байшин баригдана.

Хүүхдүүд том болно.

Тоглож байсан талбайнууд өөрчлөгдөнө.

Хот өөр болно.

Улс орон өөр болно.

Бидний нүүр царай өөр болно.

Гэвч нэгэн цагт хамт байсан хүний дүр сэтгэлд үлдэнэ.

Явуухулан тэр бүхнийг салхи, тал нутаг, хүний сэтгэл хоёрын хоорондох үл үзэгдэх утсаар холбож өгдөг.

Тэр сэтгэл, бодлоор холбогдох мөчид хүн нэгэн парадокс үнэнийг ойлгодог.

Бидний амьдралд өнгөрсөн гэж байдаггүй юм байна.

Өнгөрсөн гэдэг бол одоо цагийн өөр нэг нэр юм байна.

Бид түүнийг ардаа үлдээсэн гэж боддог.

Гэтэл тэр бидний дотор үргэлжилсээр байдаг.

Толстой хүний амьдралын утгыг хайр, энэрэл, бусдын төлөөх амьдралаас эрдэг.

Далай ламын сургаал мөнх бусыг санах нь амьдралыг илүү тодорхой харахад тусалдаг хэмээн сануулдаг.

Цицерон хүний нэр төр, дурсамж, үлдээсэн мөрийн тухай эртний ертөнцөөс дуугардаг.

Жек Лондон хүнийг хувь заяа, байгальтай нь нүүр тулгадаг.

Борхес цаг хугацааг лабиринт, төөрдөг суваг болгодог.

Лодойдамба хүний хувь заяаг эх орон, нийгэм, цаг үеийн хөрсөнд суулгадаг.

Харин бид?

Бидний хүүхдүүдийн амьдралд хожим бүхэл бүтэн философи багтчихсан байсныг бид мэдээгүй.

Гэвч

Хүн хорвоогоос явна.

Энэ бол жам ёс.

Бие мөнх бус.

Цаг хугацаа мөнх бус.

Хот мөнх бус.

Байшин мөнх бус.

Бидний бие байтугай нэр ч мөнх бус.

Гэвч хүний дотор үлдсэн утга нь өөр хувь тавилантай.

Дурсамж гэдэг хүнийг цаг хугацаанаас авардаггүй.

Харин цаг хугацаанд түүнийг дахин дахин төрүүлдэг.

Цэцэн ч тэнд амьдарсаар.

Миний хүүхэд насанд.

Шаргаморьтын тэр нэгэн зусланд.

Уудам хөх тэнгэрийн доорх Монголд.

Ногоон зүлгэн дээр бөмбөг хөөж явсан хүүхдүүдийн дунд.

Өвөөгийнх нь алхны чимээнд.

Уудам хөх тэнгэрт.

Тэр үеийн салхинд.

Хүний дурсамжид.

Хүн мөнх бусыг үзүүлж болно.

Энэ бол жам ёс.

Гэвч хүний дотор амьд хэвээр үлдсэн нэгэн дурсамжийг мөнх бус ч бүрэн авч явж чаддаггүй юм байна.

Хэдэн арван жилийн өмнөх нэгэн хүний инээмсэглэл гэнэт санаанд ороход—

Тэр мөчид цаг хугацаа өөрөө дурсамжийн өмнө сөхөрнө.

Цэцэн тэнд байна.

Арван дөрөвтэй.

Би ч бас.

Ногоон зүлэг.

Хөх тэнгэр.

Аварга модон байшин.

Алхны чимээ.

Хүүхдүүдийн инээд.

Тэгээд хаа нэгтээгээс,

алсхан,

маш алсхан,

гэвч яг дэргэдээс сонсогдох мэт—

— Аргентина! —

гэсэн цовоо сэргэлэн дуу гарна.

Цэцэн үл ялиг инээмсэглэнэ.

Бид бие биенээ үггүй ойлгоно.

Зарим дурсамжид он сар хэрэггүй. Цаг хугацаа, орон зай ч гэж үгүй.

Тэрээр бидний сэтгэл оюун дотор амьдардаг.

Чимээгүй ирэх бодлууд

Сэтгэгдэл (0)