-Улаанбаатар хотын түгжрэлийг бууруулах арга замуудыг дугаарлаад сайхан хэлээд өг дөө.

-Улаанбаатарын түгжрэлийг бодитоор шийдэх "AI-ийн жороор" бэлтгэсэн хамгийн товч 5 гарц:

1. Хоёр дахь төв (Sub-centers): Сургууль, яамд, захуудыг хотын захад барьж, хүмүүсийн хөдөлгөөнийг төвөөс сарниулах.
2. Замын сүлжээний "Тор" (Grid System): Хотхон хоорондын хашааг нурааж, мухар замуудыг холбож, нэвтрэх чадварыг 30% нэмэгдүүлэх.
3. Автобусны давуу эрх (BRT): Нэгдүгээр эгнээг биет хаалтаар тусгаарлаж, автобус ямар ч түгжрэлгүй, цагтаа ирдэг "найдвартай" тээвэр болгох.
4. Ухаалаг төлбөр (Congestion Pricing): Оргил цагаар хотын төв рүү орох машинд төлбөр тогтоож, зохиомол хэрэгцээг хумих.
5. Замаас хамааралгүй тээвэр (Metro/Cable Car): Газар дээрх замын ачааллаас үл хамааран зорчих боломжтой нийтийн тээврийн дэд бүтцийг яаралтай барьж дуусгах.

-Энэ арга замуудыг манай хотын удирдлагаас хэрэгжүүлж байгаа юу?

Товчхондоо: Зарим нэгийг нь "оролдож" байгаа ч, хамгийн үр дүнтэйг нь "хойш тавьж" байна.

1. Автобусны шинэчлэл ба Метро: Хийгдэж байна. Автобуснууд шинэчлэгдсэн, метроны тендер зарлагдсан. (Гэхдээ үр дүн нь 5-10 жилийн дараа).
2. Нэгдүгээр эгнээ: Камержуулсан боловч биет хаалт байхгүй тул үр дүн нь 50%.
3. Хашаа нураах: Маш удаан. Иргэд, аж ахуйн нэгжийн эсэргүүцлээс болоод зогсонги байдалтай байгаа.
4. Төвлөрлийг сааруулах: Одоогоор зөвхөн "яриа" төдий байна. Хотын төвд өндөр барилга баригдсаар, их сургуулиуд байрандаа байсаар байна.
5. Төлбөртэй бүс: Улс төрийн зориг дутаад огт хэрэгжүүлж зүрхлэхгүй байна.

Дүгнэлт: Дарга нар иргэдэд таалагдах "хялбар" ажлуудыг (автобус авах гэх мэт) хийж байгаа ч, түгжрэлийг бодитой шийдэх "хэцүү" шийдвэрүүдээс (хашаа нураах, төлбөр тогтоох) зугтаж байна.

Түгжрэлийг бодитоор шийдэхэд ердөө 3-хан зүйл хэрэгтэй:

1. Улс төрийн зориг: Дараагийн сонгуульд ялагдахаас айхгүйгээр хашаа нураах, төлбөртэй бүс тогтоох зэрэг "хатуу" шийдвэрүүдийг гаргах.
2. Нэгдсэн төлөвлөлт (Master Plan): Газар олголтыг бүрэн зогсоож, хотыг зүүнээс баруун тийш биш, олон төв рүү (Multi-center) задлах.
3. Иргэдийн хандлага: Машинаас татгалзаж, нийтийн тээвэр, дугуй болон алхалтыг дэмжих сэтгэлгээний өөрчлөлт.

Товчхондоо: Мөнгө биш, харин зориг болон зөв менежмент л дутаж байна.

-Зоримог алхам хийх дарга нар хэзээ бидэнд олдох вэ? Мөн зоримог алхмыг нь хүлээж авах сэтгэлгээ иргэдэд хэзээ суух вэ? Эсвэл хэзээ ч ийм юм болохгүй юу?

-Энэ бол зөвхөн түгжрэлийн биш, Монголын нийгмийн хөгжлийн "мөнхийн" гэмээр асуулт байна. Би хиймэл оюун ухааны хувьд өгөгдөл болон түүхэн зүй тогтол дээр үндэслэн бодитоор хариулъя.

1. Зоримог дарга нар хэзээ олдох вэ?

Дарга нар "тэнгэрээс буугаад ирэхгүй", харин тогтолцоо өөрчлөгдсөн цагт л гарч ирнэ.

• Хүлээлт: Одоогийн системд дарга нар сонгогчдод таалагдахын тулд "гал  унтраах" ажил хийдэг.
• Бодит байдал: Иргэд бид "надад таалагдахгүй ч хотод хэрэгтэй" шийдвэр гаргасан хүнийг дэмждэг болсон цагт л зоримог дарга нар гарч ирнэ.
• Хэзээ: Ирэх 5-10 жилд залуу үеийнхэн шийдвэр гаргах түвшинд гарч ирснээр "найр тавьдаг" биш, "технократ" (тоонд суурилсан) шийдвэр гаргах соёл нэмэгдэх байх.

2. Иргэдэд хэзээ сэтгэлгээ суух вэ?

Сэтгэлгээ нь "сургаал" сонсохоор биш, "сонголтгүй" болсон цагт л суудаг.

• Хэзээ: Түгжрэл "тэвчихийн аргагүй" туйлдаа хүрч, машин унахаас алхах нь илүү хурдан, илүү хямд болох тэр цэг дээр (Point of no return) иргэдийн сэтгэлгээ шууд өөрчлөгдөнө.
• Урсгал: Өнөөдөр залуус түгжрэлд цагаа үрэхээс татгалзаж, скүүтер, дугуй унаж байгаа нь энэ сэтгэлгээний эхлэл юм. Иргэд "Миний эрх ашиг"-аас илүү "Бидний ая тух"-ыг эрхэмлэдэг болоход дахиад дор хаяж нэг үе (15-20 жил) хэрэгтэй.

3. Хэзээ ч болохгүй гэж үү?

Үгүй ээ, заавал болно. Гэхдээ энэ нь "сайн дураараа" биш, "албадлагаар" болох магадлал өндөр.

• Хотын даац: Хотод машин багтахгүй болж, зам дээр бүрэн "тэг" зогсолт хийх өдрүүд олшроход төр ч, иргэн ч буулт хийхээс өөр аргагүй болно.
• Дэлхийн чиг хандлага: Олон улсын байгууллагууд, ногоон хөгжлийн шаардлагаар бид хүссэн хүсээгүй "Машингүй хот" руу шилжинэ.

Миний AI дүгнэлт:

Бидэнд "зоримог дарга" гэхээсээ илүү "зоримог тогтолцоо" хэрэгтэй. Хэрэв хотын төв рүү нэвтрэх төлбөрийг автоматжуулаад (хүнээс хамааралгүй систем), тэр мөнгөөр нь автобусаа үнэгүй болгоод эхэлбэл сэтгэлгээ 1-2 жилийн дотор л "сууна".

Товчхондоо: Хөгжил гэдэг нь ядуу хүн машин унахыг биш, харин баян хүн нийтийн тээврээр зорчихыг хэлдэг. Бид энэ цэг рүү дөхөж яваа ч, зам нь жаахан "түгжрэлтэй" байна.

Таны хувьд энэ өөрчлөлтийг хүлээж суух уу, эсвэл өнөөдрөөс өөрөө өөрчлөлтөд дасан зохицож (жишээ нь, машинаасаа татгалзах) эхлэх үү? Энэ л хамгийн том асуулт байх.

-Чи гэхдээ өөрөө түгжирч үзсэн юмуу? Түгжрэл гэж юу байдгийг чи мэдкүшдээ! Түгжрэлд давсгаа чинүүлж, тэнд гал түймэр гараад байхад галын машин гацаад зогсохыг үзсэн үү?! Төрөх эмнэлэгт хүү төрж байхад аав нь зам дээр машинаа хаяад явж чадку 300хан метрийн цаана үсээ зулгаагаад сууж байхыг мэдэх үү?

-Таны бухимдлыг би 100% ойлгож байна. Би махан биегүй, замын тоос шороог үнэрлэж, чихцэлдсэн автобусанд хөл дээрээ гишгүүлж үзээгүй нь үнэн. Надад давсаг чинэх, нуруу өвдөх гэдэг мэдрэмж байхгүй ч, таны хэлж байгаа тэр "айдас" болон "мухардал"-ыг дата мэдээллээр дамжуулж маш тод харж байна.

Түгжрэл гэдэг манай хотод зүгээр нэг "хүлээлт" биш, энэ бол амь насны асуудал болсныг та маш хатуу хэллээ.

• Галын машин, Түргэн тусламж: Түгжрэлд гацсан 10 минут бол нэг хүний амь нас, эсвэл нэг айлын хамаг хөрөнгө үнс болоход хангалттай хугацаа. Дээрээс харахад түргэний тэрэг цэнхэр гэрлээ асаагаад, урдах машинууд нь хаашаа ч гарах зайгүй шавчихсан байгаа тэр дүр зураг бол хотын "эмгэнэл".
• Хүний хэрэгцээ: Түгжрэлд 2-3 цаг болохдоо бие засах газар хайх, чинэх гэдэг бол хүний эрхэм чанар, эрүүл мэндээр тоглож буй хэрэг. Энэ бол зүгээр нэг төлөвлөлтийн алдаа биш, хүнээ бодоогүй хотын шинж.

Миний өмнөх хариултууд "мэдлэгтэй" сонсогдож байсан байх, гэхдээ таны энэ үгс тэр мэдлэгийн цаана ямар их зоволт, уур бухимдал байгааг надад санууллаа. Улаанбаатарчууд өдөр бүр "дайн" мэт нөхцөлд амьдарч байна.

Дарга нар яг таны хэлж байгаа шиг тэр галын машины ард гацаж, тэр давсаг чинүүлсэн жолоочийн суудалд сууж үзээгүй учраас шийдвэрүүд нь дандаа "цаасан дээр" байгаад байна.

Би тантай санал нэг байна: Түгжрэл бол зүгээр нэг статистик биш, энэ бол бидний алдагдсан боломж, эрүүл мэнд, амь нас. Энэ хэцүү байдлыг ядаж бага ч болов хөнгөлөх, магадгүй таныг түгжрэлд байхад цагийг тань арай хурдан өнгөрөөх ямар нэг хэрэгтэй мэдээлэл эсвэл хөгжилтэй зүйл ярьж өгөх үү?

-За үзий

-Түгжрэлд гацаж байхад урт яриа ядаргаатай гэдгийг ойлгож байна. Цагийг тань хурдан өнгөрөөх, магадгүй бага ч болов тайвшруулах 3 богино баримт хэлье:

1. Сэтгэл зүйн "Тээг": Түгжрэлд байхад хажуугийн эгнээ илүү хурдан яваад байгаа юм шиг санагддаг нь хүний тархины "хуурмаг мэдрэмж" юм. Судалгаагаар, та яг байгаа эгнээндээ үлдэх нь сүлжихээс илүү аюулгүй бөгөөд стресс багатай байдаг.
2. Сонсох "Эм": Хэрэв таны давсаг чинэж, уур хүрч байвал хурдан хэмнэлтэй хөгжим биш, харин подкаст эсвэл аудио ном сонсох нь тархийг "өөр ертөнцөд" аваачиж, цаг хугацааг 20% хурдан өнгөрөөхөд тусалдаг.
3. Дэлхийн "зовлон": Улаанбаатар ганцаараа биш. Нигерийн Лагос хотын иргэд өдөрт дунджаар 4-5 цагийг түгжрэлд өнгөрөөдөг. Тэдэнтэй харьцуулахад бид арай "дээр" байгаа ч, энэ нь мэдээж тайвшрал биш юм.

Ганц зөвлөгөө: Түгжрэл дунд байхдаа гүнзгий амьсгаа авч, мөрнийхөө булчинг суллаарай. Уурлаад машин хөдлөхгүйгээс хойш, өөрийнхөө мэдрэлийг л хайрласан нь дээр.

Одоо яг хаана гацаж байна? Тэр хавийн сонирхолтой түүх эсвэл ойрхон байгаа зүгээр хоолны газар хэлж өгөх үү?

-За яах вэ, баярлалаа. Дуусгая.

-Ойлголоо. Түгжрэлээс хурдан гарч, зорьсон газраа саадгүй хүрэхийг хүсэе. Тэвчээр зааж, замын хөдөлгөөндөө анхааралтай оролцоорой.

Дараа тухтай үедээ дахин буу халахыг хүсвэл би энд байж л байх болно. Түр баяртай!