Жижиг орнууд өөрийгөө хамгаалах янз бүрийн механизм бодож олсон байдаг. Өчүүхэн жижиг Исланд өөрийн зэвсэгт хүчингүй боловч НАТО-ын гишүүн болж өөр дээрээ гадны цэргийн бааз байгуулжээ. Тайвань нь Хятадын, Израил нь Арабын орнуудын цохилтыг няцаахуйц зэвсэгт хүчинтэй. Япон, Өмнөд Солонгос нь “Америкийн шүхэр” гэж нэрлэгддэг цэргийн баазыг нь байрлуулах аргыг сонгожээ. Тухайн үедээ Югослав “Хэрэв АНУ, ЗХУ-ын аль нэг нь довтолбол шууд бууж өгнө” гэсэн хачин гэмээр өгүүлбэрийг хуульчилсан байв. Олон улсын энхийг сахиулах хүчнээр тусгаар тогтнолоо хамгаалуулсан улс ч байна. Гээд дэлхийн том жижиг гэлтгүй аль ч орон дипломат бодлогоор тусгаар тогтнолоо хадгалах механизмыг юун түрүүн тавьж байна.

Монгол болон түрэг хэлэнд “р” авиа маш тод дуудагддаг. Хэрэв Тэмүүжингийн нэр “төмөр” буюу “тэмүр” юм бол хэлний энэ хурц тод дуудагддаг “р” авиа яагаад “алга” болов? Чингис хаан 1206 онд буюу дөчин нас гартлаа Тэмүжин нэртэй байсан бол тэр үе хүртэл монголчууд түүний нэрнээс “р” авиаг нь хасаад Тэмүжин гэж дууддаг байсан баймааргүй? 1240 он буюу Чингис хааныг нас барснаас ердөө арав гаруйнхан жилийн дараа зохиогдсон Монголын нууц товчоонд нэрийг нь “мартаад, будилаад” Тэмүржинг Тэмүүжин болгон өөрчилсөн байж болох уу?

Эдгээр болон өөр бусад эх сурвалж, архивийн материал, судлаачдын бүтээлийн ачаар Монголын түүхийн олон жил ил гараагүй илүү бодит мэдээлэлтэй “Монголын түүх” бүтээл маань бичигдсэн билээ. “The fact is more important than truth” гэсэн тонгоруулсан тохуурхал зүйрлэл байдаг. Итгэл үнэмшил үнэнийг үгүйсгэж чаддаг. Хаалттай нийгэмд худал хуурмагийг он удаан жил албадан давтаж тархи угаахад итгэл үнэмшил болон хувирна. Өөрөөр хэлбэл худал хуурмаг нь үнэн болж хувирна гэсэн үг. Ийм тохиолдолд баримт л илүү барьцтай.

Фудоны их сургуулийн эрдэмтэд Зүүн Азийн хүмүүсийн нүүдэл, гарвалийг митохондрын ДНХ судалгаагаар сонирхолтой зүйл илрүүлсэн. Дөчин мянган жилийн өмнө Африкаас гарч нүүсэн хүмүүсийн зарим нь өнөөгийн Энэтхэг-Хятадын хойгт 30 мянган жилийн өмнө ирж суурьшжээ. Тэдний зарим нь эх газраар хойш нүүж өнөөгийн Шар мөрний сав газар суурьшсанаар хожмын хятад-төвд язгуурын хүмүүсийн уг сурвалж болсон байна. Нөгөө нэг хэсэг нь далайн эрэг даган хойшилсноор өнөөгийн Манжуурын нутагт ирж суурьшсанаар хожмын алтай язгууртан хүмүүсийн эх сурвалж болсон гэдэг.

В 1949 году усилились идеологические нападки на историческую науку. Направление кампании было сформулировано в статье журнала «Вопросы истории» «О задаче советских историков в борьбе с проявлениями буржуазной идеологии». Автор призывал советских историков стать решительными большевистскими пропагандистами, находиться в авангарде борьбы с буржуазной идеологией и космополитизмом, а также руководствоваться единственно верным методологическим подходом — историческим материализмом.

“История МНР” хэмээх энэ номд түүхийн үнэн тун ховор, бараг тэр чигээрээ гүтгэж, гуйвуулж, харлуулж бичсэн зохиомол эд. Хожим редакцид бүртгэгдсэн академич Дамдинсүрэн “Хэрэв Монголын нийгэм, ард түмэн Чингисийн үед доройтон ядуурсан, дараа нь манжийн үед улам доройтсон, тэгээд автономын үед бүр дордсон юм бол Чингисээс өмнө аль нэг газар маш баян тарган аз жаргалтай байсан болж таарч байна” гэж егөөдөн хэлсэн байдаг. Үнэндээ энэ номын жинхэнэ Ерөнхий редактор, найруулагч удирдагч нь тухайн үеийн МАХН-ын дарга Цэдэнбал, ЗХУ-аас БНМАУ-д суух элчин сайд Прохов нар болж таарах нь энэ өгүүллээс харагдаж байна.